Πόσο μεγάλη να γίνει μία θέση στο χαρτοφυλάκιο;
Ο κίνδυνος συγκέντρωσης εμφανίζεται όταν μία θέση, ή πολλές θέσεις που κινούνται μαζί, αποκτούν τόσο βάρος ώστε να καθορίζουν το αποτέλεσμα όλου του χαρτοφυλακίου. Μια θέση μπορεί να μεγαλώσει και μόνη της, επειδή ανεβαίνει. Δεν υπάρχει ένα σωστό ποσοστό για όλους: το όριο το γράφεις εσύ στο πλάνο σου και το ελέγχεις τακτικά.
Οι περισσότεροι ρωτούν πόσο μπορούν να χάσουν σε μία συναλλαγή. Λιγότεροι ρωτούν κάτι άλλο: πόσο μεγάλο κομμάτι του χαρτοφυλακίου είναι αυτή η συναλλαγή. Η δεύτερη ερώτηση κοιτάζει το σύνολο, και εκεί κρύβεται ένας διαφορετικός κίνδυνος.
Οι πηγές μας είναι εκπαιδευτικό υλικό από την FINRA, τη Fidelity και την αμερικανική SEC. Έχουν αμερικανικό πλαίσιο και δεν είναι ελληνικές ρυθμιστικές οδηγίες. Η βασική λογική ισχύει όμως σε κάθε αγορά.
Τι είναι ο κίνδυνος συγκέντρωσης (concentration risk);
Σύμφωνα με τη FINRA, είναι ο κίνδυνος να μεγεθυνθούν οι ζημιές επειδή μεγάλο μέρος των διαθεσίμων βρίσκεται σε μία συγκεκριμένη επένδυση. Με απλά λόγια: όσο πιο βαριά είναι μία θέση, τόσο περισσότερο ένα κακό αποτέλεσμα σε αυτήν περνά στο σύνολο.
Η SEC δίνει τον γενικό ορισμό της διαφοροποίησης με μια γνωστή φράση: «Don’t put all your eggs in one basket», δηλαδή «μη βάζεις όλα τα αβγά σε ένα καλάθι». Η σελίδα της απευθύνεται σε αρχάριους επενδυτές. Την παίρνουμε μόνο για τον ορισμό.
Αυτό είναι διαφορετικό από το stop-loss. Το stop-loss, δηλαδή η εντολή που κλείνει αυτόματα τη θέση αν η τιμή πέσει ως ένα σημείο, περιορίζει τη ζημιά μιας συναλλαγής. Η συγκέντρωση ρωτά κάτι άλλο: πόσο ζυγίζει εκείνη η συναλλαγή πάνω στο σύνολο.
Πόσο μεγάλο ποσοστό του χαρτοφυλακίου πρέπει να είναι μία θέση;
Δεν θα σου δώσουμε νούμερο. Δεν υπάρχει ποσοστό που να ισχύει για όλους, και οι πηγές μας δεν ορίζουν κανένα ως κανόνα.
Η Fidelity διατυπώνει μια γνώμη του συγγραφέα της, όχι κανονισμό: καμία θέση δεν πρέπει να είναι τόσο μεγάλη ώστε να καθορίζει το μέλλον του χαρτοφυλακίου. Ο έλεγχος που προκύπτει είναι απλός. Αν αυτή η θέση πάει πολύ άσχημα, τι μένει από το υπόλοιπο;
Το όριο το ορίζεις εσύ, με βάση τον στόχο σου και όσα αντέχεις να χάσεις. Το γράφεις μέσα στο πλάνο συναλλαγών, πριν ανοίξεις τη θέση. Αν δεν είναι γραμμένο, θα το αποφασίσεις αργότερα, υπό πίεση.
Πολλές θέσεις στον ίδιο κλάδο μετράνε ως διαφοροποίηση;
Όχι πάντα. Η FINRA σημειώνει ότι επενδύσεις στον ίδιο κλάδο, στην ίδια γεωγραφική περιοχή ή στον ίδιο τύπο τίτλου τείνουν να είναι έντονα συσχετισμένες. «Συσχετισμένες» σημαίνει ότι συνήθως κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση την ίδια περίοδο. Δεν σημαίνει ότι κινούνται πάντα ακριβώς μαζί.
Η Fidelity, από τη δική της πλευρά, βάζει στα συχνά λάθη την υπερβολική συγκέντρωση σε πολύ λίγες θέσεις και σε έναν μόνο κλάδο. Συμβουλεύει επένδυση σε περισσότερους κλάδους, με κανέναν να μη βαραίνει υπερβολικά.
Υποθετικό παράδειγμα. Έχουμε χαρτοφυλάκιο 12.000 € με πέντε θέσεις των 2.000 €, σε πέντε εταιρείες του ίδιου κλάδου (Α1 έως Α5). Στα χαρτιά είναι πέντε ξεχωριστές θέσεις. Αν ο κλάδος πάρει μια κακή είδηση, οι θέσεις τείνουν να πέσουν μαζί. Η πραγματική έκθεση είναι 10.000 € σε μία «ομάδα», όχι πέντε φορές 2.000 € σε πέντε ανεξάρτητα στοιχήματα.
Γι’ αυτό μετράμε και το βάρος της ομάδας, όχι μόνο της κάθε θέσης.
Πώς μεγαλώνει μια θέση χωρίς να αγοράσουμε περισσότερα;
Όταν ανεβαίνει. Η FINRA παρατηρεί ότι σε ανοδική αγορά οι μετοχές μπορεί να αντιπροσωπεύουν πια πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του χαρτοφυλακίου από όσο σχεδιάστηκε. Κανείς δεν πάτησε κουμπί. Η τιμή έκανε τη δουλειά.
Υποθετικό παράδειγμα. Χαρτοφυλάκιο 15.000 €: μία θέση Α των 3.000 € (20%) και τρεις θέσεις των 4.000 €. Η θέση Α διπλασιάζεται σε 6.000 € χωρίς καμία νέα αγορά, ενώ οι άλλες μένουν ίδιες. Το σύνολο γίνεται 18.000 € και η θέση Α ζυγίζει 6.000 / 18.000, δηλαδή περίπου 33%.
Αν τώρα πέσει 50%, αφαιρεί 3.000 € από το σύνολο, δηλαδή περίπου 17% του χαρτοφυλακίου. Στην αρχή, με τα ίδια 50%, η απώλεια θα ήταν 1.500 € στα 15.000 €, δηλαδή 10%. Η ίδια θέση, η ίδια πτώση, μεγαλύτερος αντίκτυπος.
Η ερώτηση που προκύπτει δεν είναι «πρέπει να κάνουμε κάτι». Είναι: θέλαμε αυτό το βάρος όταν σχεδιάσαμε τη θέση; Αν ναι, το γράφουμε. Αν όχι, το πλάνο μας πρέπει να πει τι κάνουμε σε τέτοια περίπτωση.
Στο averaging down το βάρος μεγαλώνει με δική μας απόφαση, επειδή προσθέτουμε. Εδώ μεγαλώνει χωρίς απόφαση, και γι’ αυτό περνά πιο εύκολα απαρατήρητο.
Πόσες θέσεις μπορεί να παρακολουθήσει ένας trader;
Δεν υπάρχει σωστός αριθμός. Λίγες θέσεις σημαίνουν μεγάλο βάρος στην καθεμία. Πολλές θέσεις σημαίνουν ότι χρειάζεσαι χρόνο, προσοχή και πλάνο για όλες, και ότι κάποιες μπορεί να κινούνται μαζί χωρίς να το δεις.
Ένα πρακτικό κριτήριο: έχεις γραμμένο πλάνο και ξέρεις το βάρος για καθεμία; Αν δεν μπορείς να το πεις, ίσως έχεις περισσότερες θέσεις από όσες παρακολουθείς πραγματικά.
Τι σημαίνει αυτό για σένα;
Μια λίστα ελέγχου που μπορείς να τρέχεις σε κάθε τακτικό έλεγχο του χαρτοφυλακίου:
- Βάρος θέσης: ποια είναι η μεγαλύτερη θέση μας και πόσο ζυγίζει τώρα, όχι τη μέρα που την ανοίξαμε;
- Βάρος ομάδας: πόσες θέσεις έχουν κοινό κλάδο, περιοχή ή θέμα; Αν τις προσθέσουμε, πόσο ζυγίζουν μαζί;
- Σενάριο: αν πέσει απότομα η μεγαλύτερη θέση, αλλάζει το πλάνο μας;
- Τακτικός έλεγχος: πότε θα ξαναελέγξουμε τα βάρη, και ποιο όριο έχουμε γράψει στο πλάνο μας;
Το όριο δεν θα το βρεις σε άρθρο. Θα το βάλεις εσύ, με ήρεμο μυαλό, πριν η αγορά αποφασίσει για λογαριασμό σου.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο μεγάλο ποσοστό του χαρτοφυλακίου πρέπει να είναι μία θέση;
Δεν υπάρχει ένα ποσοστό που ταιριάζει σε όλους. Εξαρτάται από τον στόχο, το ρίσκο που αντέχεις και το πλάνο σου. Το σημαντικό είναι να έχεις γράψει ένα όριο πριν ανοίξεις τη θέση και να ελέγχεις αν το τηρείς.
Αν έχω πολλές θέσεις, είμαι αυτόματα διαφοροποιημένος;
Όχι. Αν οι θέσεις είναι στον ίδιο κλάδο, στην ίδια περιοχή ή στο ίδιο θέμα, μπορεί να κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Τότε λειτουργούν σαν μία μεγάλη θέση, ακόμη κι αν είναι πολλές στον αριθμό.
Πόσες θέσεις μπορεί να παρακολουθήσει ένας trader;
Δεν υπάρχει καθολικός αριθμός. Όσες περισσότερες θέσεις έχεις, τόσο περισσότερο χρόνο και προσοχή χρειάζεσαι. Ο αριθμός που μπορείς να παρακολουθείς πραγματικά, με πλάνο για καθεμία, είναι το πρακτικό σου όριο.
