Τι είναι το FOMO στο trading και πώς το περιορίζουμε;

Βλέπουμε μια τιμή να ανεβαίνει απότομα. Οι αναρτήσεις πληθαίνουν και σκεφτόμαστε: «Αν δεν μπω τώρα, θα χάσω την ευκαιρία». Αυτή η σκέψη έχει όνομα, FOMO, και στο trading κοστίζει συχνά πιο ακριβά από ό,τι φαίνεται.

Το άρθρο είναι εκπαιδευτικό και δεν περιέχει οδηγία αγοράς ή πώλησης. Οι πηγές μας είναι της FINRA, της ρυθμιστικής αρχής των μεσιτών στις ΗΠΑ, και της SEC, της αμερικανικής επιτροπής κεφαλαιαγοράς. Το πλαίσιό τους είναι αμερικανικό. Η ψυχολογία της βιασύνης όμως είναι ίδια παντού.

Τι είναι το FOMO στο trading;

FOMO είναι τα αρχικά του «fear of missing out», δηλαδή του φόβου ότι χάνουμε κάτι. Στο trading σημαίνει ότι μπαίνουμε σε μια κίνηση κυρίως επειδή φοβόμαστε να μείνουμε απ’ έξω, όχι επειδή το λέει το πλάνο μας.

Η FINRA το αναφέρει ρητά στη σελίδα της για τα crypto assets. Η σύσταση είναι: «Avoid investing based on FOMO». Δηλαδή, να αποφεύγουμε να επενδύουμε με βάση το FOMO. Προσθέτει ότι δεν πρέπει να στηριζόμαστε σε αναρτήσεις ή βίντεο στα social media, ειδικά όταν διαφημίζουν νέα crypto assets.

Η γωνία μας εδώ είναι η στιγμή της εισόδου. Δεν μιλάμε για το πώς βγαίνουμε από μια χαμένη θέση ούτε για την αντίδραση μετά από ζημιά.

Πώς φαίνεται στην πράξη;

Συνήθως φαίνεται σε τρία σημεία. Η είσοδος γίνεται αφού η κίνηση έχει προχωρήσει. Δεν υπάρχει προσχεδιασμένο σημείο ακύρωσης, δηλαδή η τιμή στην οποία παραδεχόμαστε ότι η ιδέα δεν βγήκε. Και το μέγεθος της θέσης ορίζεται «με το μάτι».

Υποθετικό παράδειγμα, με φανταστικό προϊόν «Χ». Ο λογαριασμός έχει 6.000 € και ο κανόνας ρίσκου λέει 1% ανά συναλλαγή, δηλαδή 60 €. Η τιμή ανεβαίνει μέσα στη μέρα από 25 στα 31. Αν μπούμε «για να μη χαθεί», χωρίς σημείο ακύρωσης, το ρίσκο δεν ορίζεται. Δεν ξέρουμε πόσα χάνουμε αν η τιμή γυρίσει.

Τώρα με κανόνα στο πλάνο συναλλαγών: «Μπαίνουμε μόνο αν το σημείο ακύρωσης δίνει λογικό μέγεθος θέσης». Στο ίδιο υποθετικό παράδειγμα, είσοδος στα 31 και σημείο ακύρωσης στα 29,5 σημαίνει 1,5 ανά μονάδα. Τα 60 € διά 1,5 δίνουν 40 μονάδες. Δείχνουμε μόνο τον υπολογισμό. Δεν λέμε ότι η είσοδος είναι καλή ιδέα.

Το FOMO συμπιέζει τον χρόνο και αφαιρεί αυτόν τον υπολογισμό. Ο κανόνας τον φέρνει πίσω.

Η FINRA προειδοποιεί και για το μπαινοβγάλσιμο. Στη σελίδα της για το micro-investing γράφει ότι οι συχνές συναλλαγές που βγαίνουν από παρόρμηση ή FOMO μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την απόδοση.

Πώς το εκμεταλλεύονται οι απάτες pump-and-dump;

Το pump-and-dump είναι απάτη όπου κάποιοι φουσκώνουν την τιμή ενός προϊόντος με υπερβολικές υποσχέσεις και μετά πουλούν σε όσους μπήκαν. Σύμφωνα με τη FINRA, οι διοργανωτές βασίζονται στο FOMO ως ισχυρό κίνητρο.

Η ίδια σελίδα περιγράφει έναν μηχανισμό. Αν η «άντληση» ανεβάσει αισθητά την τιμή, αυτό μπορεί να ενισχύσει το FOMO και να φέρει κι άλλες αγορές. Οι απατεώνες βάζουν συχνά και χρονική πίεση, κάτι σαν «αν δεν ενεργήσεις αμέσως, δεν θα ξαναϋπάρξει ευκαιρία». Χρησιμοποιούν επίσης βραχυπρόθεσμα δεδομένα ανοδικής τάσης για να πείσουν.

Η FINRA σημειώνει ότι ορισμένοι επενδυτές, για παράδειγμα όσοι ακολουθούν momentum, μπορεί να αγοράσουν βασιζόμενοι μόνο στη γρήγορη άνοδο, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι πρόκειται για απάτη.

Προσοχή στο τι δεν λέει η πηγή. Δεν λέει ότι κάθε άνοδος είναι απάτη, ούτε ότι το FOMO είναι ο μοναδικός λόγος που πετυχαίνουν αυτές οι απάτες. Το δίδαγμα για εμάς είναι πιο στενό: όταν η πίεση χρόνου και η γρήγορη άνοδος εμφανίζονται μαζί, χρειάζεται περισσότερος έλεγχος, όχι λιγότερος.

Πώς διαφέρει από το revenge trading και από μια κανονική είσοδο σε τάση;

Το revenge trading ξεκινά από τη ζημιά: θέλουμε να την πάρουμε πίσω. Το FOMO ξεκινά από κάτι που δεν έχουμε ακόμη κάνει: φοβόμαστε μήπως χάσουμε κέρδος που βλέπουν οι άλλοι. Και τα δύο είναι συναισθηματικές αποφάσεις, αλλά το κίνητρο διαφέρει.

Η κανονική είσοδος σε τάση (momentum, δηλαδή η στρατηγική που ακολουθεί μια κίνηση που ήδη τρέχει) έχει κανόνες που γράφτηκαν πριν. Ξέρουμε πότε μπαίνουμε, πού ακυρώνεται η ιδέα και πόσο ρισκάρουμε. Το FOMO έχει μόνο την πίεση της στιγμής.

Για το σημείο ακύρωσης βοηθά το stop-loss, δηλαδή η εντολή που κλείνει αυτόματα τη θέση αν η τιμή πέσει ως ένα σημείο. Πρέπει όμως να έχει οριστεί πριν μπούμε, όχι μετά.

Τι κάνουμε πριν μπούμε;

Η λίστα που ακολουθεί είναι δική μας πρόταση και όχι της FINRA. Καμία πηγή δεν δείχνει ότι «δουλεύει». Είναι ένας τρόπος να μπει φρένο στη βιασύνη:

• Ήταν η είσοδος στο πλάνο πριν την κίνηση;
• Ξέρουμε το σημείο ακύρωσης;
• Το μέγεθος βγαίνει από το ρίσκο που ορίσαμε;
• Από πού ήρθε η ιδέα; Ήταν ανάρτηση, φίλος, ομάδα συζήτησης;
• Θα μπαίναμε το ίδιο αν η τιμή ήταν χαμηλότερη;
• Έχουμε καθορίσει τι κάνουμε αν δεν συμβεί τίποτα;

Υποθετικό παράδειγμα με έναν κανόνα. Ένας trader βλέπει μια κίνηση για την οποία δεν είχε σημείο εισόδου στο πλάνο του. Ο κανόνας λέει: «Αν δεν ήταν στο πλάνο πριν την κίνηση, δεν μπαίνουμε μετά». Στο ημερολόγιο γράφει: «δεν μπήκαμε, ο κανόνας λειτούργησε». Η ευκαιρία χάθηκε, αλλά η απόφαση ήταν συνεπής. Ο κανόνας είναι πρόταση του άρθρου και όχι αποδεδειγμένη μέθοδος.

Η FINRA σημειώνει επίσης ότι μια παθητική στρατηγική μπορεί να βοηθά τους επενδυτές να αποφύγουν το FOMO, τον πανικό στη μεταβλητότητα και άλλες συναισθηματικές αντιδράσεις. Αφορά τους επενδυτές γενικά και δεν είναι οδηγία για trading.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Γράψε τους κανόνες εισόδου πριν ανοίξεις τη θέση. Αν η είσοδος δεν είναι στο πλάνο, το FOMO είναι ο πιθανότερος λόγος που σκέφτεσαι να μπεις.
• Υπολόγισε το μέγεθος από το σημείο ακύρωσης. Αν δεν μπορείς να το υπολογίσεις, δεν έχεις αρκετές πληροφορίες για να μπεις.
• Πρόσεχε την πίεση χρόνου και τις αναρτήσεις. Το «τώρα ή ποτέ» είναι ένδειξη για επιπλέον έλεγχο, όχι για βιασύνη.
• Βάζεις στο ρίσκο μόνο χρήματα που αντέχεις να χάσεις. Η SEC το λέει για τους day traders, και ισχύει για κάθε είσοδο.

Μια χαμένη κίνηση ξαναβρίσκεται. Ένας λογαριασμός που μειώθηκε από βιαστικές εισόδους ξαναχτίζεται πιο δύσκολα.